Mối quan hệ nhân quả

  -  

Tôi nhận định rằng, “Nhân tính, Quốc tính với Cá tính” là công năng của Con người từ bỏ do; và Con fan tự do thoải mái là đích đến của Giáo dục knhì pngóng...

Bạn đang xem: Mối quan hệ nhân quả


*


QUAN HỆ NHÂN QUẢ<1>

Tác giả: Rudolf Carnap*Người dịch: Nguyễn vnạp năng lượng Khoa

*

Cách tiếp cận ở trong nhà lô-gic học tập Rudolf Carnap nằm trong mẫu phê phán quan hệ tình dục nhân trái của David Hume. Thực vậy, đối với Hume, không tồn tại đối sánh tương quan thiết yếu thân cái mà ta hotline là «nhân» với cái mà ta sai bảo là «quả». Từ sự kiện ổ bánh mì tôi ăn uống ngày ngày hôm qua đã nuôi dưỡng tôi, ko tất yếu sự kiện tiếp theo phải là ổ bánh mì tôi ăn mai sau cũng vẫn nuôi dưỡng tôi giống như vậy. Tất nhiên tôi phải thỏa thuận rằng, cho đến lúc này, sự lắng vơi cơn đói đã thực sự theo sau câu hỏi nnhị nuốt bánh mì. Thế tuy thế không tồn tại một lý luận tiên nghiệm nào cho phép tôi nói rằng sự kiện đầu đã kéo sự kiện sau theo một cách tất yếu<2>.

Đã vậy, Carnap còn nói thêm rằng ta chẳng thể nào phát chỉ ra nguyên nhân của một hiện tượng kỳ lạ. Bởi bất kỳ một biến hóa nào trong vạn vật thiên nhiên cũng đều phát xuất từ một «chùm trả cảnh», và ta ko được phép lựa ra một trong số đó như «nguim nhân», nếu ko muốn 1-1 giản hóa quá đáng những quy luật trong cuộc.

Phải từ vứt định nghĩa nguyên nhân vào câu hỏi phân tích và lý giải các hiện tượng lạ đồ lý chăng? Không, cũng chính vì thưởng thức nhân trái là đầu nguồn của vận động công nghệ dẫu vậy điều này không hề bao quát, bất kỳ bằng phương pháp như thế nào, rằng trái đất là sự móc cuốn những cái nhân vào những cái trái. Chúng ta còn phải tạo nên rõ nghĩa cái mệnh đề: «Biến cố A là nguyên nhân của biến cố B». Một Khi đã tkhô giòn lọc mọi dấu vết của chủ nghĩa nhân hình ngây thơ ra khỏi khái niệm nguim nhân thứ đã cho biến cố A cái tài năng «mang tới ra», «sinh ra», «sở hữu lại», biến cố B điều còn lại là cái kỹ năng đoán thù trước sự kiện B từ sự kiện A cho 1 quan liêu sát viên tiềm tàng. do đó, quan hệ nhân quả không thể được diễn giải như một trực thuộc tính của hiện tượng kỳ lạ, mà nhỏng cái kỹ năng đến phép nhà kỹ thuật đưa ra những dự đoán, với ít nhiều cơ hội được thực hiện. Tóm lại rằng toàn thể vũ trụ tuân theo định chế độ nhân trái có nghĩa là ta quên rằng kỹ thuật chỉ nhìn thấy tương quan nhân quả trong thoải mái và tự nhiên trong chừng đỗi là, nói một cách chính xác, nó coi thường hầu hết gì ko đáp ứng được nhu cầu tiên đoán của nó.

*

I - TỪ KHOA HỌC ĐẾN TRIẾT LÝ KHOA HỌC

1 - Khoa học và triết lý khoa học

Khái niệm về quan hệ giới tính nhân quả, 1 trong những những chủ đề trung tâm vào triết lý khoa học ngày nay, đã chiếm được sự quyên tâm của nhiều triết gia lỗi lạc suốt từ thời Hy Lạp cổ đại cho đến bây giờ. Trong các thời kỳ trước, nó cũng từng là 1 trong những đề tài lớn trong triết lý tự nhiên. Lĩnh vực này bao gồm cả phần nghiên cứu thực nghiệm lẫn phần triết học soi sáng loại tri thức đó. Và thời nay, ngày càng rõ ràng là công việc nghiên cứu vạn vật thiên nhiên là trọng trách của các công ty kỹ thuật thực nghiệm, chứ chưa phải của giới triết gia vào phẩm cách này.

Tất nhiên, một triết gia rất có thể vừa là nhà triết học, vừa là bên công nghệ. Trong ngôi trường hợp đó, ông ta cần phải nhấn thức một lạ thường cơ phiên bản giữa nhì nhiều loại vấn đề mà ông hoàn toàn có thể để ra. Nếu những thắc mắc của ông ta đại loại là: «Những miệng núi lửa bên trên Mặt Trăng đã hình thành nhỏng thế nào?», hoặc «Có hay là không một dải ngân hà được cấu tạo tất cả bởi phản thiết bị chất?», thì đúng là ông vẫn đặt vấn đề với các đơn vị thiên vnạp năng lượng cùng thứ lý học tập đấy. Ngược lại, nếu ông ta hướng các thắc mắc của ông về sự so sánh một cách khách quan những khái niệm nền tảng của một khoa học, gắng vì về bản chất của thế giới, thì đúng là ông vẫn đặt vấn đề với những triết nhân kỹ thuật vậy.

2 - Siêu hình học của tự nhiên và triết lý khoa học

Trước tê, giới triết gia có niềm tin rằng có một lĩnh vực tri thức đọc là khôn xiết hình học của từ nhiên, sâu hơn và căn uống bản hơn bất kỳ một khoa học thực nghiệm nào, và nghĩa vụ của triết học là phơi bày loại chân lý rất hình này. Ngày ni, giới triết nhân kỹ thuật ko còn có niềm tin rằng có một thứ rất hình học tập những điều đó nữa. Triết lý của kỹ thuật nay đã cố kỉnh thế mang lại triết lý của tự nhiên xưa. Thứ triết lý mới này sẽ không liên quan tới sự khám phá ra sự khiếu nại và định cách thức (đấy là trọng trách của những bên kỹ thuật thực nghiệm), cũng ko bận vai trung phong chế tạo một công thức cực kỳ hình về thế giới. Tgiỏi vào kia, nó tập trung tổng cộng sự chú ý lên chính bản thân khoa học – khảo sát loại có mang và phương thơm pháp được sử dụng, những hiệu quả đạt được, hiệ tượng của các báo cáo nghiên cứu, cùng các các loại hình lô-gic học có thể được áp dụng. Nói cách khác, nó chỉ liên quan tới nhiều loại sự việc được đàm đạo vào quyển sách này1. Triết gia khoa học nghiên cứu về nền tảng gốc rễ triết lý (nghĩa là về lô-gic và phương pháp) của tâm lý học tập, chứ không phải về «bản chất của trí tuệ (mind)», ông ta nghiên cứu và phân tích về cơ sở triết lý của nhân học, chứ không hẳn về thực chất của văn hóa. Trong bất kỳ mỗi ngành học thuật như thế nào, côn trùng quyên tâm chính yếu là với các định nghĩa và phương thức của nghành nghề dịch vụ liên hệ.

Một số triết gia vẫn lưu ý chớ lập ra một đường phân minh thừa dung nhan nét giữa quá trình ở trong nhà khoa học trong một nghành nào đấy, với quá trình của một triết gia khoa học cũng quan tâm tới cùng nghành này. Trong một nghĩa như thế nào kia, đấy là một chú ý xuất sắc. Cho dù công việc ở trong nhà công nghệ thực nghiệm và công việc của triết nhân khoa học đề nghị luôn luôn luôn luôn được phân minh, vào thực tế, nhì công việc này thường pha trộn vào nhau. Một bên trang bị lý học tập đã làm việc có thể phải thường xuyên đối phó với các sự việc phương pháp, tự để mang lại mình một số thắc mắc. Tôi phải dùng loại quan niệm nào đây? Những khái niệm đó tuân thủ theo đúng định luật nào? Bằng pmùi hương pháp lô-gic nào tôi có thể định nghĩa loại tư tưởng ấy? Phải gửi mọi tư tưởng đó vào các mệnh đề, rồi kết nối lô-gic những mệnh đề này thành một khối hệ thống định hướng như thế nào? Rõ ràng là ông ta phải trả lời các ý hỏi này hệt như một triết gia khoa học, chứ ko phải bằng các thủ tục<3> thực nghiệm. Mặt khác, ta cũng tất yêu thực hiện được gì có ý nghĩa vào triết lý kỹ thuật, nếu ko có nhiều tri thức về những hiệu quả thực nghiệm của công nghệ. Trong quyển sách này chẳng hạn, một số đặc tính của thuyết tương đối đã được luận bàn dài dòng vì chúng là cần thiết, trong lúc những chi tiết khác không được đề cập tới, bởi vì thuyết tương đối chỉ được giới thiệu ở phía trên trước hết nhằm làm sáng tỏ sự phân biệt quan trọng giữa hình học thực nghiệm cùng với hình học thuần túy xuất xắc hình học toán học. Trừ phi hầu hết thông thạo về một khoa học, các sinch viên theo đuổi môn triết lý khoa học cũng khó lòng nêu lên được những ý hỏi quan trọng về quan niệm với phương thức của nó.

3 - Quan hệ nhân quả trong các lĩnh vực

Lý bởi khiến tôi phân biệt nghiệp vụ của các triết gia công nghệ với công việc khôn cùng hình của những tín đồ đi trước họ (các triết gia về tự nhiên) chính là vì sự khác biệt trên rất quan lại trọng mang đến chủ đề của chương thơm này: sự đối chiếu tương quan nhân trái. Các triết gia thời thời trước đều quan tâm tới bản chất khôn xiết hình của chính loại quan lại hệ nhân quả này. Quan tâm của chúng ta ở đây là tìm gọi coi các đơn vị kỹ thuật thực nghiệm sử dụng định nghĩa nhân quả như thế nào, nghĩa là làm rõ ra rằng, Khi họ nói «Cái này là nguyên nhân của cái kia», thì ý nghĩa chính xác của điều được phát biểu, đối sánh nguyên nhân-và-hệ trái, này là gì? Vậy thì, quan lại hệ nhân quả là gì, nói một cách chính xác? Trong cuộc sống thường ngày mỗi ngày, chắc cú trên đây là một khái niệm mơ hồ. ngay khi vào công nghệ, chưa hẳn lúc nào cũng cụ thể là nhà khoa học cho nó ý nghĩa gì lúc ông ta nói rằng biến cố này vẫn «gây ra» biến cố cơ. giữa những nhiệm vụ quan trọng đặc biệt nhất của triết lý kỹ thuật là phân tích có mang nhân quả và có tác dụng sáng rõ cái nghĩa của nó.

Bởi ngay từ xuất phát lịch sử vẻ vang của tư tưởng này, nó đã hơi mơ hồ nước. Có vẻ như nó đã mở ra nhỏng một sự pchờ chiếu kinh nghiệm tay nghề của nhỏ fan vào trái đất tự nhiên. lúc đẩy một cái bàn, ta cảm tìm ra sự căng của cơ bắp. Nên Lúc một cái nào đấy giống như cũng khá được quan gần cạnh trong thiên nhiên, như khi 1 hòn bi đụng vào một hòn bi khác chẳng hạn, thật dễ tưởng tượng rằng nó đã tất cả một kinh nghiệm giống như lúc ta đẩy cái bàn. Hòn bi đẩy là tác nhân, nó đã làm một cái gì đó trên hòn bi tê, khiến cái sau đưa động. Thật dễ thấy rằng bé fan trong những nền văn hóa truyền thống sơ knhị có thể giả định mọi nhân tố trong vạn vật thiên nhiên đều được kích hoạt, nhỏng chính bản thân họ, nhỏng thế nào – bởi những linh hồn có thể không đúng khiến cho một vài điều xảy ra theo ý muốn! Điều này là đặc biệt quan trọng dễ hiểu đối với loại hiện tượng thoải mái và tự nhiên tạo thiệt sợ Khủng. Hòn núi đã tạo ra nạn lngơi nghỉ đất, cơn lốc xoáy đã tàn phá xã mạc, cả nhị đều đáng bị trách mắng.

Ngày ni, lối tiếp cận vạn vật thiên nhiên đầy tính nhân hình này không hề được cất giữ bởi những người vnạp năng lượng minc nữa, và chắc chắn là chưa phải vì chưng những đơn vị công nghệ. Tuy nhiên, những nguyên tố của tứ duy vật linh vẫn trường tồn lây lất. Một hòn đá đập vỡ vạc hành lang cửa số. Nó có chủ ý chăng? Tất nhiên là không, công ty công nghệ đang nói nhỏng thế. Hòn đá là hòn đá, nó không có linh hồn, có ý đồ. Mặt khác, số đông mọi người, kể cả chính các công ty công nghệ nữa, cũng sẽ ko ngần ngại nói rằng biến cố b (chuyện vỡ cửa ngõ kính) có nguyên nhân là biến cố a (sự va chạm của hòn đá với mặt kính). Nhà khoa học có ý nghĩ gì Lúc nói biến cố a là ngulặng nhân của biến cố b ? Có thể ông ta muốn nói rằng biến cố a «mang lại» biến cố b, giỏi «sản xuất» ra biến cố b. Nhỏng vậy, chúng ta thấy ngay rằng, Lúc nỗ lực phân tích và lý giải ý nghĩa của thuật từ «nguyên nhân», ông ta rơi trở lại những cụm từ như «có lại», «lấy tới», «tạo ra», «đem lại ra». Chúng thuộc loại cụm từ ẩn dụ, được rút ra trường đoản cú những sinch hoạt của nhỏ người. Theo nghĩa đen, một sinc hoạt của bé người rất có thể có lại, làm cho cùng cung cấp ra đủ thứ biến cố không giống biệt khác; thế tuy thế, trong ngôi trường hòa hợp của hòn đá, vấn đề đó lại cần thiết được được hiểu theo nghĩa đen ấy. Bởi nó chưa phải là 1 trong những câu vấn đáp thỏa đáng mang lại thắc mắc : «khi nói một biến cố là nguyên nhân của một biến cố khác, thì điều này Tức là gì?».

Điều quan trọng đặc biệt là phải đối chiếu có mang nhân trái mơ hồ nước này, nhằm thanh khô tẩy khỏi nó mọi phần tử cũ kỹ, phản kỹ thuật rất có thể còn vướng mắc trong đó. Nhưng trcầu tiên, cần làm sáng tỏ một điểm: tôi hoài nghi rằng có ngẫu nhiên một lý do nào nhằm vất bỏ khái niệm nhân quả. Một số triết nhân cam kết rằng David Hume có ý bác quăng quật cục bộ định nghĩa nhân quả vào bài bác phê bình danh tiếng của ông về quan lại hệ này. Tôi không tin tưởng đấy là ý định của Hume. Ông không hề có ý từ bỏ bỏ định nghĩa trên, mà chỉ muốn thanh hao lọc nó. việc này sẽ được coi xét một lần nữa2 sau, bây giờ tôi chỉ nên nói rằng điều mà Hume muốn bác bỏ chỉ với cái phần về tính thiết yếu vào có mang nhân quả. Phân tích của ông ta đã đi đúng đường phía, mặc dù rằng nó không đi đủ xa và cũng không đủ sáng tỏ, theo ý kiến ​​của nhiều triết gia khoa học ngày nay. Theo chủ kiến ​​của tôi, không cần thiết phải nhìn nhân quả nhỏng một có mang tiền khoa học, cực kỳ hình trong nghĩa lăng mạ, và vì thế yêu cầu vất quăng quật tức thì. Sau lúc quan niệm này được so sánh và diễn giải đầy đủ, ta sẽ thấy «một cái gì đó» còn lại ở đấy hoàn toàn có thể được Hotline là đối sánh nhân quả; và «cái gì đó» này đã biện minch mang đến việc thực hiện nó suốt bao thế kỷ nay, bởi cả người đời lẫn các nhà khoa học.

II - QUAN HỆ NHÂN QUẢ LÀ GÌ?

1 – Tương quan liêu nhân quả là một quá trình

Hãy bắt đầu cuộc phân tích bằng câu hỏi: quan hệ nhân quả xảy ra giữa các loại thực thể nào? Nói một cách chặt chẽ, thì ko phải là một vật thể đã sản xuất một biến cố, mà là một quá trình. Trong đời sống ngày nào, chúng ta thường nói rằng vật này tạo ra biến cố kia. Nhưng điều ta thực sự nói là có những quá trình tốt biến cố đã mang lại những quy trình giỏi biến cố khác. Ta nói rằng Mặt Trời làm cho cây lớn lên. Nhưng điều ta thực sự nói là sự phát quang quẻ từ Mặt Trời – và phía trên là một thao tác – là nguyên nhân của sự tăng trưởng ấy. Nhưng nếu chúng ta muốn xem «quá trình» và «biến cố» như những thực thể hữu quan liêu trong chuỗi nhân quả, thì các từ này phải được phát âm vào một nghĩa hết sức rộng, nghĩa là phải bao quát trong định nghĩa cả những quá trình tĩnh, điều ta không làm trong ngôn ngữ mỗi ngày.

Thử rước thí dụ một cái bàn. Tôi ko thấy một sự cầm cố đổi nào đã xảy ra ở nó cả. Có thể là nó đã đổi chỗ so với trong ngày hôm qua, và sẽ bị đập gẫy ngày mai này, nhưng vào cái lúc sẽ quan lại sát thì tôi không thấy một chũm đổi nào ở nó hết. Biến cố này – sự lâu dài không cố gắng đổi của cái bàn – cũng là một thao tác, có điều trên đây là một các bước tĩnh, với những kích thcầu đáng quyên tâm ko biến đổi vào thời gian. Nếu nghiệp vụ và biến cố phải được xem là hữu quan lại vào chuỗi nhân quả, thì ta phải công nhận rằng các từ này bao quát cả những các bước tĩnh, nghĩa là chúng cố mặt mang đến bất kỳ một chuỗi trạng thái nào của hệ thống vật chất, dù có hay là không có những nạm đổi ở đấy.

2 - Ngulặng nhân và chùm điều kiện

Ta cũng hay nghe rằng trả cảnh xuất xắc điều kiện là nguim nhân hoặc hệ quả. Đây cũng là một lối nói được chấp nhận, và ở phía trên ko có rủi ro các từ này bị phát âm trong một nghĩa thừa khiêm tốn, do một điều kiện tĩnh giỏi tiếp tục vẫn là một trong những điều kiện. Giả sử chúng ta mong mỏi khẳng định nguyên nhân của một vụ va va thân nhì chiếc xe pháo trên phố cao tốc. Ta phải cẩn thận không chỉ các ĐK có thể cố kỉnh đổi (chẳng hạn như cách thức dịch chuyển của các xe pháo, cách cư xử của các người lái xe, v. v…), mà cả những điều kiện ko chuyển đổi lúc xảy ra tai nạn. Ta bắt buộc tìm phát âm tình trạng con đường xá: nó không khô ráo tuyệt thô ráo? phương diện trời có chiếu thẳng vào mắt một trong các nhì tay lái không? Những câu hỏi giống như hoàn toàn có thể cũng đặc trưng lúc phải truy hỏi tìm nguim nhân của vụ va chạm. Để thực sự đầy đủ, một phân tích nhân quả yên cầu chúng ta phải xác minh mọi ĐK hữu quan của tình hình, cả những cái bất biến lẫn những thứ có thể biến đổi. Nhiều điều kiện sự so sánh hóa ra cùng có thể đóng một vai trò đặc biệt trong bài toán tạo cần tác dụng sau cuối.

Khi có người chết, y sĩ phải lập biên bản về nguim nhân của cái chết. Ông có thể viết: «lao phổi», như thể chỉ một sự kiện đã gây nên cái chết. Trong đời sống ngày nào, chúng ta thường nhu muốn một ngulặng nhân duy nhất đến mỗi biến cốcái nguyên nhân của vụ tử vong, cái nguyên ổn nhân của tai nạn va chạm. Nhưng khi xem xét tình hình kỹ hơn, ta thấy rằng có thể giới thiệu nhiều câu trả lời, tùy theo người để câu hỏi đứng trên quan liêu điểm nào. Một kỹ sư mong đường có thể nói: «Thấy chưa, tôi đã nhiều lần cảnh báo rằng mặt đường này đã hư hao quá nặng đối với một tuyến giao thông vận tải tấp nập nlỗi xa lộ này. Nó trở thành trơn tuột trợt khi ướt. Bây giờ, lại có thêm một tai nạn nữa để chứng minh». Theo kỹ sư bên trên, tai nạn là bởi vì sự suôn sẻ trợt của xa lộ gây nên. Ông quyên tâm tới trở nên thay từ ý kiến của ông. Ông chuyển nó ra như cái nguim nhân. Về một khía cạnh nào đó, ông nói đúng. Nếu người ta nghe theo lời khuyên của ông mà làm một mặt đường khác mang đến xa lộ, thì nó đã ko suôn sẻ trợt nlỗi thế. Giả định rằng mọi yếu tố khác của tình huống đều tương đương nhau<4>, thì tai nạn cũng có thể đã không xảy ra. Dù thật khó lòng biết chắc chắn nhỏng vậy trong bất kỳ một trường hợp cụ thể đặc thù nào, ít ra có một tài năng giỏi là vị kỹ sư ấy đã nói đúng. lúc ông quả quyết «đây là nguim nhân», ông muốn nói rằng: đây là một điều kiện đặc biệt quan trọng thuộc vào loại, giả dụ như nó ko có mặt ở đấy, thì tai nạn ngoài ý muốn rất có thể đã không xảy ra.

Xem thêm: Cách Viết Mail Xin Việc Chuyên Nghiệp Gửi Mail Xin Việc, Hướng Dẫn Cách Viết Mail Xin Việc Đúng Chuẩn

Khi được hỏi về nguyên ổn nhân của tai nạn đáng tiếc, bạn khác có thể nói khác. Điều tra về nguim nhân của các tai nạn giao thông, ông công an giao thông sẽ ước ao biết bác tài xế có vi phạm bất cứ một luật đi con đường nào chăng. Bởi vì công việc của họ là đo lường loại hành xử như là, yêu cầu nếu thấy rằng luật đi con đường đã bị phạm luật, chúng ta vẫn quy nguyên ổn nhân của tai nạn xe pháo vào sự vi phạm luật kia. Nhưng nhà tâm lý học vấn đáp 1 trong những nhị chưng tài xế hoàn toàn có thể Tóm lại rằng ông ta đang tài xế vào tình trạng lo âu, và vì quá đắm sâu vào những lo sợ ấy, cần dường như không triệu tập đủ đến sự kiện một chiếc xe pháo khác sẽ tiến tới ngã bốn đường. Và đơn vị tư tưởng sẽ bảo rằng nguyên ổn nhân của tai nạn là trạng thái bất an của người lái xe: từ toàn bộ bối chình họa, ông ta đã rước ra cái nhân tố có tương quan nhiều nhất tới ông ta. Đối với nhà trung khu lý, đây là nguim nhân đáng lưu lại ý, là ngulặng nhân quyết định. Cả ông ta nữa cũng hoàn toàn có thể đã nói đúng, bởi vì giả dụ một bác tài xế không sống trong trạng thái sợ hãi, thì tai nạn đáng tiếc có thể, tất cả xác suất cao, là sẽ không xẩy ra. Một kỹ sư chế tạo ô tô rất có thể còn nhìn thấy một nguyên nhân khác nữa, chẳng hạn nlỗi một khuyết tật nào đó trong cấu tạo của một vào hai loại xe cộ. Rồi một người chủ xưởng chữa trị xe cũng hoàn toàn có thể chỉ ra rằng cái pkhô hanh của một mẫu đã bị mòn. Nghĩa là mỗi người, Khi chú ý vào bức ảnh tổng thể trường đoản cú quan điểm của mình, đều sẽ tìm thấy một điều kiện nào đó đến phép ông ta kết luận một cách đúng đắn rằng, nếu điều kiện này ko trường tồn, thì tai nạn đáng tiếc có thể dường như không xẩy ra.

3 - Nguyên ổn nhân là tổng thể cái tình hình trước biến cố

Tuy nhiên, chẳng ai trong các các vị này đã trả lời cái câu hỏi bao quát hơn: cái ngulặng nhân của tai nạn đáng tiếc là gì? Họ chỉ giới thiệu một loạt những câu trả lời cục bộ, nghĩa là chỉ ra các điều kiện đặc trưng đã đóng góp vào hiệu quả sau cuối. Không bao gồm nguyên do tuyệt nhất có thể được chọn ra nhỏng cái ngulặng nhân. Thật vậy, phân biệt là không tồn tại cái gì là nguyên ổn nhân hết. Chỉ có những yếu tắc của một trạng thái phức tạp, mỗi thành phần đều góp phần vào tai nạn đáng tiếc, theo nghĩa là nếu mẫu yếu tố đó vắng vẻ mặt, thì vụ va chạm hoàn toàn có thể đã không xẩy ra. Nếu một tương quan nhân quả phải được tìm thấy giữa tai nạn thương tâm kia cùng một biến cố trước đó, thì cái sự kiện xảy ra trmong đó phải là cái toàn bộ của tình trạng lúc trước. Lúc nói rằng cái tình trạng lúc trước «đã gây ra» tai nạn, điều ta muốn nói là, nếu biết cái tình hình lúc trước vào hàng vạn chi tiết của nó, và nếu biết mọi quy luật hữu quan, thì vụ va chạm đã có thể được đoán thù trước. Tất nhiên, không có bất kì ai thực sự biết, hay có thể biết, tất cả mọi sự kiện và mọi định luật liên quan; tuy nhiên nếu có ai đó đã biết được, thì hắn đã có thể đoán trước vụ va chạm. «Qui chính sách hữu quan» nói trên đây bao trùm không những các định điều khoản vật lý với technology (liên quan tới sự ma liền kề bên trên mặt con đường, sự vận động của ô-tô, thao tác của pkhô hanh, v. v…), mà cả những định luật sinc lý với tâm lý nữa. Tri thức về toàn bộ mọi qui luật này, cũng nlỗi về mọi sự kiện đối kháng lẻ hữu quan lại cần nên được giả định, trước khi ta nói theo một cách khác rằng hiệu quả là có thể được dự đoán.

4 - Quan hệ nhân quả chỉ tính có thể đoán trước được

cũng có thể phát biểu nthêm gọn cấu kết của so với bên trên như sau: tương quan lại nhân quả có nghĩa là tính có thể đân oán trước được. Khả năng tiên đoán nói phía trên ko chỉ một tài năng thiết thật (chính vì chẳng ai hoàn toàn có thể vẫn biết toàn bộ mọi sự kiện với định mức sử dụng liên quan), nó chỉ có tức là nếu biết được toàn bộ tình hình trước một biến cố, thì biến cố ấy đã có thể đoán trmong được. Vì lý do này, lúc thực hiện thuật từ «tính có thể được dự đoán thù (predictability)», tôi đã phát biểu nó song chút nlỗi một ẩn dụ. Nó ko có nghĩa là một bạn như thế nào đó có khả năng thực sự đoán trcầu một biến cố nào đấy, mà chỉ với một tiềm năng đoán thù trước thôi. Khi biết tất cả mọi sự khiếu nại cùng tất cả các định cơ chế tự nhiên có tương quan tới một biến cố, thì ta có thể dự đoán nó trcầu lúc nó xảy ra. Sự tiên đoán thù này là 1 hệ quả lô-gic của những sự kiện và quy lý lẽ. Nói giải pháp khác, gồm một quan liêu hệ lô-gic giữa sự biểu đạt không thiếu các điều kiện trước kia, các định vẻ ngoài tương quan, cùng sự đân oán trước được của biến cố.

Trên bề ngoài, các sự khiếu nại solo lẻ gồm tương quan khái quát trong tình trạng trước kia đều có thể biết tới. (Chúng tôi làm lơ tại đây đông đảo khó khăn thực tiễn của việc thu thập toàn bộ mọi sự kiện, cũng tương tự phần đông tiêu giảm ngulặng tắc mà lý thuyết lượng tử áp đặt trên kỹ năng biết mọi sự kiện ở mức độ dưới ngulặng tử). Đối cùng với việc đọc biết các định qui định hữu quan liêu, nảy sinch một vụ việc to hơn những. lúc một đối sánh nhân quả được xác minh bởi phát biểu rằng một biến cố có thể được suy ra một cách lô-gic xuất phát điểm từ 1 tập thích hợp các sự kiện và quy hình thức, thì «quy luật» có nghĩa là gì? Ta rất dễ bị cám dỗ trả lời rằng đó là những định luật pháp rất có thể được kiếm tìm thấy vào mọi sách giáo khoa của các ngành khoa học khác nhau tổng quan trong những tình huống liên hệ, nói đúng chuẩn rộng nữa, hồ hết định luật đã được cho là vào thời khắc sự kiện xảy ra. Trong ngữ điệu hình thức, một biến cố Y vào thời điểm T được gây nên vị một biến cố X trước nó, ví như còn chỉ ví như Y có thể được suy ra tự X, với sự giúp đỡ của các định biện pháp LT đã biết đến vào thời điểm T.

Dễ thấy rằng đây không hẳn là 1 trong có mang rất có lợi về quan hệ tình dục nhân trái. Hãy xét phản bội ví dụ sau. Có một báo cáo lịch sử hào hùng chẳng hạn, về một biến cố B nào kia đã xẩy ra thời thời trước, sau đó 1 biến cố A. Những tín đồ sinh sống vào thời điểm T1 không thể lý giải được B. Bây tiếng B rất có thể được phân tích và lý giải, nhờ sự hiểu biết một số định luật, L*, bằng cách chỉ ra rằng B theo sau A và L* một cách lô-gic. Thế nhưng vào thời điểm Tl, thì các định pháp luật L* không được biết, cần biến cố B bắt buộc được giải thích nhỏng hệ quả của biến cố A. Giả sử trên thời điểm T1 trên, một nhà công nghệ nào đấy vẫn xác định, dù chỉ nhỏng một trả thuyết, rằng biến cố B được tạo ra bởi biến cố A, thì chú ý lại, trả thuyết của ông ta tất cả thể được cho là đúng, mặc dù nhà công nghệ đó thiết yếu chứng minh nó. Và ông ta không thể chứng tỏ nó là vày những quy giải pháp mà ông ta biết, LT1 đã không bao hàm các định luật L* vốn thiết yếu nlỗi bệnh cớ. Tuy nhiên, nếu như khái niệm về đối sánh tương quan nhân quả trong khúc trước được chấp nhận, thì ta nhất thiết phải nói rằng xác minh của nhà kỹ thuật là không nên. Và nó không đúng, bởi do ông ta đã ko thể suy ra B từ biến cố A và định luật LT1. Nói bí quyết khác, sự khẳng định của ông ta đề nghị bị hotline là không nên, ngay lập tức cả nếu ngày ni nó biết đến là đúng.

Những chưa ổn của có mang được chỉ dẫn cũng ví dụ, Khi chúng ta quyết tâm về sự kiện là phát âm biết của ta ngày ni về các quy luật khoa học vẫn còn rất xa với sự không hề thiếu. Các bên khoa học ngày này biết nhiều hơn thế nữa đồng nghiệp ở ngẫu nhiên thời nào trước đó, song chắc cú là họ sẽ biết ít hơn các công ty khoa học của một trăm năm tới (giả sử rằng nền văn minch không xẩy ra hủy hoại bởi vì một cuộc hủy khử một loạt nào). Chẳng bao giờ khoa học có thể có tri thức rất đầy đủ về tất cả mọi định mức sử dụng của thoải mái và tự nhiên. Thế nhưng, nlỗi vẫn được trình diễn ban nãy, để có một định nghĩa thích đáng về tương quan nhân quả, thì hệ quy chiếu phải là toàn thể hệ thống những định nguyên lý của tự nhiên, chứ ko phải chỉ những quy pháp luật được biết đến ở 1 thời điểm đặc thù.

5 - Phán đoán đúng và mệnh đề có nghĩa

lúc ta nói biến cố B có nguyên nhân là biến cố A (giỏi biến cố A là nguyên ổn nhân của biến cố B) thì ý nghĩa của xác định này là gì? Ý nghĩa của nó là bao gồm một số trong những quy luật pháp vào tự nhiên từ bỏ đấy biến cố B rất có thể được suy ra một cách lô-gic, Lúc chúng được kết phù hợp với sự biểu hiện rất đầy đủ biến cố A. Cho mặc dù định lý lẽ L rất có thể được phát biểu hay không là điều ko hữu quan lại (irrelevant). Tất nhiên, nó là điều hữu quan tiền nếu như ta nhu muốn cái bằng cớ rằng xác minh là đúng. Nhưng để phát biểu cái ý nghĩa của khẳng định thì nó không liên hệ. Chính phía trên là điều khiến đến so sánh nhân trái là một công việc trở ngại, bấp bênh đến nhỏng vậy. khi một quan hệ nam nữ nhân quả được nói ra, thì luôn luôn gồm một quy chiếu ngầm về những định lao lý không được xác định của thiên nhiên. Đòi hỏi rằng cứ mỗi lần ai đó khẳng định «A là ngulặng nhân của B», thì ông ta phải có tài năng phát biểu mọi định luật tổng quan trong xác minh này có thể là điều quá khắt khe, quá đi chệch ra ngoài lẽ thường. Tất nhiên, trường hợp ông ta nói cách khác rõ mọi định nguyên lý liên quan, thì ông sẽ chứng tỏ rằng phán đoán của ông là đúng. Nhưng không thể đòi hỏi một bằng triệu chứng điều này trước lúc khẳng định của ông được chấp nhận như một mệnh đề gồm nghĩa.

Giả sử có cuộc đánh cược rằng sẽ có một trận mưa to lớn đúng 4 tuần sau kể từ thời điểm ngày hôm nay. Không ai hiểu rằng dự đoán này là đúng hoặc không nên. Phải ngóng 4 bốn tuần lễ nữa trước khi vấn đề được xác định. Tuy nhiên, tiên đoán rõ ràng là một mệnh đề có nghĩa. Tất nhiên, các nhà tay nghề nhà nghĩa đã nói đúng, Lúc bọn họ cho rằng một khẳng định chẳng có ý nghĩa sâu sắc gì cả, trừ phi có một năng lực phát hiện ra, ít nhất là bên trên nguyên ổn tắc, một sự kiện hiển nhiên nhằm xác nhận giỏi phủ nhận nó. Điều này không có nghĩa rằng một mệnh đề chỉ có nghĩa, nếu và chỉ nếu, ta có tài năng xác định là nó đúng hoặc sai ngay ngày hôm nay. Dự báo về trận mưa khổng lồ là bao gồm chân thành và ý nghĩa, mặc dù tài năng là đúng hoặc sai của nó không thể được xác định ngay lập tức hiện nay. Khẳng định A là nguim nhân của B cũng là một mệnh đề có nghĩa, cho dù người phát biểu hoàn toàn có thể không có kỹ năng xác định những quy hiện tượng quan trọng để minh chứng điều được xác định. Ý nghĩa của nó là, giả dụ ta biết mọi sự kiện bao gồm tương quan bảo phủ A, với mọi định cách thức hữu quan, thì sự xuất hiện thêm của B rất có thể được đân oán trước.

Vấn đề này dẫn tới một câu hỏi cạnh tranh. Phải chăng định nghĩa đối sánh tương quan nhân quả này bao hàm ý tưởng rằng hệ quả tất yếu phải theo sau nguyên nhân? Định nghĩa ko hề nói tới tính thiết yếu. Nó chỉ 1-1 giản nói rằng biến cố B hoàn toàn có thể được tiên đân oán, giả dụ mọi sự khiếu nại và định khí cụ liên quan đều được cho là. Nhưng đây có lẽ là trường hợp để ý hỏi tức là đã trả lời<5>. Các nhà rất hình học mong mỏi gửi tính thiết yếu vào định nghĩa của quan lại hệ nhân quả rất có thể lập luận: «Đúng là tự “thiết yếu” đã ko được thực hiện. Thế cơ mà các quy luật đã được nói về, và quy luật là những phát biểu về sự thiết yếu. Vì vậy, rốt cuộc, tính thiết yếu cũng đã được chuyển vào định nghĩa. Bởi nó là phần không thể thiếu của bất kỳ một xác định nào về quan liêu hệ nhân quả».

Trong cmùi hương tới, chúng ta sẽ xét xem ta có thể nói gì để trả lời luận cứ này.

Xem tiếp bản dịch sau khi có thể tyêu thích khảo:

Rudolf Carnap, Quan Hệ Nhân Quả Và Tính Thiết Yếu

Rudolf Carnap,Nền Tảng Triết Lý Của Vật Lý Học(Philosophical Foundations of Physics,ch. 19, Causality,Thủ đô New York, Basic books, 1966, tr. 187-195).

<1> Rudolf Carnap, Philosophical Foundations of Physics, Thủ đô New York, Basic books, 1966, ch. XIX, tr. 187-195. Bản dịch tiếng Pháp của Jean-Mathieu Luccioni và Antonia Soulez: Rudolf Carnap, Les Fondements philosophiques de la physique, Paris, A. Colin, 1973, tr. 183-190. NVK

<2> Về vấn đề trên, coi bài sau của tác giả trên thuộc trang mục này, Khi rất có thể tyêu thích khảo: Rudolf Carnap, Quan Hệ Nhân Quả Và Tính Thiết Yếu (Does Causality Imply Necessity?) NVK.

Xem thêm:

<3> Chúng tôi dịch từ procedures là thủ tục, dù người Việt chúng ta quen thuộc thấy từ thủ tục vào ngữ chình họa hành chính tuyệt tứ pháp rộng, bởi vì ở trên đây, cả hai từ cũng đều chỉ có nghĩa là làm một số việc cụ thể theo một trật tự cùng quy định nào đấy. Theo chúng tôi, nới rộng lĩnh vực áp dụng của một từ cũ, để độc giả có thể gọi trong bối chình ảnh mới nhờ liên tưởng, có thể dễ được chấp nhận và ít rủi ro hơn là tạo thêm từ mới. Trong quyển Hán Việt Từ Điển của Đào Duy Anh, thủ tục được có mang một giải pháp tổng quát là: «cái trình từ bỏ cùng phương thức thao tác làm việc (procédure)». NVK

<4> «Other things being the same» (Anh), «toutes choses égales d’ailleurs» (Pháp), đều vì chưng thành ngữ La-tinh «ceteris paribus sic stantibus», thường được viết tắt là «ceteris paribus», có nghĩa là: ta chỉ xem xét mỗi lần một thông số, và bỏ ra ngoài những ttê mê số khác của trường hợp, coi như chúng không cầm đổi. NVK